Het Nederlandse elektriciteitsnet loopt tegen zijn grenzen aan. Steeds vaker is er onvoldoende capaciteit beschikbaar om nieuwe of zwaardere aansluitingen te realiseren. Netcongestie is een vraagstuk dat directe gevolgen heeft voor nieuwbouw, renovatie en verduurzamingsprojecten en vraagt om het netbewust ontwerpen van installaties.
In dit artikel delen we onze visie op netcongestie en vertellen we hoe we onze projecten ondanks de uitdagingen van netcongestie binnen de beschikbare netcapaciteit en planning realiseren, met behoud van de gestelde duurzaamheidsambities.
Hoe ontstaat netcongestie?
De energietransitie zorgt voor een fundamentele verandering in de manier waarop we energie opwekken en gebruiken. Gebouwen gaan van het gas af, warmtepompen vervangen cv-ketels, auto’s worden elektrisch en hebben daarom laadvoorzieningen nodig. Tegelijk wekken we met zonnepanelen en andere duurzame energiebronnen steeds meer elektriciteit lokaal op. Daarmee neemt niet alleen het totale elektriciteitsgebruik toe, maar ontstaan ook grotere pieken in vraag en aanbod.
Op koude momenten vragen warmtepompen en andere elektrische installaties bijvoorbeeld gelijktijdig veel vermogen, terwijl op zonnige momenten grote hoeveelheden lokaal opgewekte elektriciteit aan het net worden teruggeleverd. Het elektriciteitsnet moet deze pieken op ieder moment kunnen verwerken, maar is natuurlijk niet ontworpen voor de snelheid en schaal waarop ons energiesysteem nu verandert.
Uitbreiding van het net is complex en kostbaar vanwege nieuwe kabels, transformatorstations, vergunningen en technisch personeel. Aanpassingen hebben daarom lange doorlooptijden. De ontwikkeling van onze energiebehoefte gaat op dit moment sneller dan de uitbreiding van de infrastructuur die daarvoor nodig is. Zo ontstaat netcongestie: op bepaalde momenten is er meer vraag naar transportcapaciteit dan het elektriciteitsnet beschikbaar heeft.
Impact op installatieconcept
Netcongestie heeft grote impact op nieuwbouw-, renovatie- en verduurzamingsprojecten: de beschikbare netcapaciteit is steeds vaker een bepalende randvoorwaarde voor het ontwerp. Een technisch goed ontworpen gebouw kan aan alle duurzaamheidsambities voldoen, maar als het benodigde elektrische vermogen niet beschikbaar is, kan het installatieconcept niet zomaar worden gerealiseerd.
Een geplande overstap naar een all-electric installatie, zoals de plaatsing van warmtepompen, kan bijvoorbeeld leiden tot een vermogensvraag die de bestaande aansluiting overstijgt. Wanneer een benodigde netverzwaring vervolgens niet of pas jaren later beschikbaar is, heeft dit directe gevolgen voor de planning, ingebruikname en duurzaamheidsambities van het project. Daarom moet de beschikbare netcapaciteit vanaf het begin als randvoorwaarde voor het ontwerp worden meegenomen.
Netbewust ontwerpen begint met data
Netbewust ontwerpen begint met inzicht in de beschikbare én werkelijk benodigde capaciteit. Daarbij kijken we verder dan alleen de aansluitwaarde of een theoretische berekening van de maximale vermogensvraag.
Met beschikbare verbruiksgegevens, kwartierwaarden en waar nodig een duurmeting brengen we in kaart hoeveel vermogen het gebouw daadwerkelijk vraagt, wanneer pieken ontstaan en hoeveel ruimte er binnen de bestaande aansluiting beschikbaar is.
Tegelijkertijd kijken we vooruit naar de installaties die later worden toegevoegd en de manier waarop de energievraag zich in de toekomst ontwikkelt. Zo ontstaat een realistisch beeld van de beschikbare netcapaciteit en de huidige en toekomstige vermogensvraag als basis voor het installatieconcept.
Slim omgaan met het beschikbare vermogen
Vervolgens ontwerpen we het gebouw als één samenhangend energiesysteem. Een berekende maximale vermogensvraag betekent niet automatisch dat alle installaties dit vermogen ook op hetzelfde moment nodig hebben. Daarom kijken we naar de gelijktijdigheid van installaties, het moment waarop pieken ontstaan en de mogelijkheden om deze te voorkomen of af te vlakken.
We onderzoeken actief welke kansen er liggen om de beschikbare netcapaciteit zo slim mogelijk te benutten. Daarbij maken we soms andere keuzes in het benodigde vermogen van installaties en de manier waarop deze samenwerken.
Een warmtepomp hoeft niet altijd het volledige piekvermogen voor de warmtevoorziening te leveren wanneer een andere warmtebron incidentele pieken kan opvangen. Ook ventilatie kan vraaggestuurd worden geregeld, zodat het systeem zijn capaciteit afstemt op het daadwerkelijke gebruik en de bezetting van het gebouw. Met slimme regeltechniek en een energiemanagementsysteem sturen we actief op de beschikbare netcapaciteit en prioriteren we de installaties waar nodig.
Zo ontwerpen we het installatieconcept op basis van de momenten waarop energie daadwerkelijk nodig is en beperken we onnodige pieken in de vermogensvraag.
Oplossingen bij beperkte netcapaciteit
Wanneer de beschikbare netcapaciteit ondanks optimalisatie van het installatieconcept onvoldoende blijft, onderzoeken we welke aanvullende maatregelen binnen het project het verschil maken. De oplossing is daarbij niet voor ieder gebouw hetzelfde.
Energieopslag kan bijvoorbeeld worden ingezet om pieken in de vermogensvraag op te vangen, terwijl we lokale opwekking slimmer afstemmen op het moment waarop energie in het gebouw wordt gebruikt. Ook een hybride installatieconcept biedt soms een oplossing wanneer volledig elektrisch functioneren binnen de beschikbare capaciteit nog niet haalbaar is.
Daarnaast kan een project gefaseerd worden gerealiseerd, waarbij het gebouw vanaf de oplevering binnen de bestaande aansluiting functioneert en het installatieconcept klaar is voor verdere elektrificatie zodra meer capaciteit beschikbaar komt. Flexibele transportcontracten, ook bekend als non-firm contracten, bieden kansen als op bepaalde tijdstippen wel ruimte op het elektriciteitsnet beschikbaar is. Zo zoeken we per project naar een combinatie van maatregelen waarmee het gebouw nu volgens de wensen van de opdrachtgever functioneert, waarbij de deur naar toekomstige verduurzaming of uitbreiding altijd openstaat.
Netcongestie vraagt om integrale samenwerking
De keuzes die we daarbij maken, raken niet alleen de techniek, maar ook de duurzaamheidsambities, investering, planning, exploitatie en toekomstige ontwikkeling van een gebouw. Netcongestie vraagt om vroegtijdige samenwerking en integrale besluitvorming.
Samen met de opdrachtgever en andere betrokken partijen brengen we mogelijke scenario's en de bijbehorende consequenties in kaart. We wegen technische en financiële haalbaarheid af tegen onder meer planning, duurzaamheid en toekomstbestendigheid. Zo wordt netcongestie een gezamenlijk ontwerpvraagstuk en komen we tot oplossingen die passen bij het gebouw en de ambities van de opdrachtgever.
Netcapaciteit slimmer gebruiken
Het structureel oplossen van netcongestie vraagt om uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Tegelijkertijd kunnen we niet wachten tot er overal voldoende nieuwe netcapaciteit beschikbaar is. De energietransitie vraagt daarom ook om slimmer gebruik van de capaciteit die er al is.
Wij zien netcapaciteit als een vaste ontwerpparameter, net zoals budget en functionaliteit dat zijn. Gebouwen moeten efficiënt omgaan met energie en vermogen, onnodige piekbelasting beperken en tegelijkertijd voorbereid zijn op toekomstige ontwikkelingen. Netbewust ontwerpen is daarmee niet alleen een oplossing voor projecten die vandaag met netcongestie te maken hebben. Het is onderdeel van een structureel andere manier waarop we gebouwen en hun energievoorziening ontwerpen.
Toekomstbestendig installatieconcept
Netcongestie kán grote gevolgen hebben voor de haalbaarheid en planning van een project, maar daagt ons tegelijkertijd uit om anders naar het installatieconcept te kijken. Maar, netcongestie hoeft niet te betekenen dat een project stil komt te liggen of dat ambities moeten worden losgelaten. Door het vraagstuk vroeg op tafel te leggen, kunnen we verschillende scenario's onderzoeken en bewuste keuzes maken voor een haalbaar en toekomstbestendig installatieconcept zonder in te leveren op duurzaamheidsambities.
Zo zoeken we binnen ieder project naar de ruimte die er wél is om de ambities van vandaag te realiseren en tegelijkertijd voorbereid te zijn op de energievoorziening van morgen.
