Als je installaties slim samenwerken, bespaar je energie
Vanaf 1 januari 2026 geldt er nieuwe wetgeving voor duurzaam gebouwbeheer. Utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsinstallatie met een nominaal vermogen van 290 kW of meer moeten vanaf begin dit jaar beschikken over een GACS, een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem.
In dit artikel vertellen we je precies wat deze nieuwe verplichting inhoudt, wat dit betekent voor jouw organisatie en waar je op moet letten om de juiste keuzes te maken bij het toekomstbestendig beheren van jouw gebouwen.
Een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem (GACS) is een slim systeem dat de verschillende installaties in een gebouw continu monitort, analyseert en automatisch bijstuurt. Denk bijvoorbeeld aan verwarming, koeling, ventilatie, verlichting en zonwering, maar ook laadpalen of opslagsystemen.
Je kunt een GACS zien als de dirigent van een groot orkest: het systeem zorgt dat alle muzikanten, dus de installaties, optimaal presteren door goed met elkaar samen te werken. Interoperabiliteit is dan ook een absolute vereiste voor een GACS, zelfs als de installaties van verschillende merken of leveranciers komen.
Een GACS optimaliseert het energieverbruik van een gebouw en voorkomt rendementsverlies, waardoor het gebouw minder CO₂ uitstoot en voldoet aan de Europese duurzaamheidsnormen voor gebouwen.
Een GACS is vanaf dit jaar verplicht voor alle utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningssysteem met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW. De nieuwe regels gelden voor zowel nieuwbouw als bestaande bouw. In 2030 verlaagt de overheid deze drempel naar installaties met een nominaal vermogen van 70kW of meer.
De GACS-verplichting komt voort uit de Europese EPBD‑richtlijn (Energy Performance of Buildings Directive.) De richtlijn heeft als doel om grote gebouwen energiezuiniger te maken en verplicht alle Europese lidstaten om het energieverbruik van grote gebouwen te monitoren en optimaliseren met behulp van automatisering.
Op dit moment gelden de regels dus alleen voor grote gebouwen, zoals bijvoorbeeld grote kantoren, ziekenhuizen en de industrie. Maar omdat de duurzaamheidsregels voor gebouwen steeds worden aangescherpt, moeten vanaf 2030 ook kleinere gebouwen zoals bijvoorbeeld winkels, scholen en restaurants aan de wetgeving voor duurzaam gebouwbeheer voldoen.
Om de kwaliteit van een GACS te waarborgen en dus aan de wettelijke GACS-verplichting te voldoen, gelden de eisen uit de NEN‑EN‑ISO 52120‑1. Deze norm beschrijft welke functies een gebouwautomatiseringssysteem moet hebben om bij te dragen aan energie-efficiëntie.
De NEN‑EN‑ISO 52120‑1 bestaat uit vier niveaus die elk aangeven in hoeverre een gebouw geautomatiseerd en energiezuinig is. Hierbij is niveau C het wettelijk minimumvereiste voor een GACS als geheel.
Dit zijn de eisen voor een GACS met niveau C:
Maar de energiemanagementsmodule van een GACS moet minimaal voldoen aan niveau B. Deze specifieke eisen liggen dus iets hoger.
Als gebouweigenaar is het goed om je te realiseren: een GACS is meer dan een nieuwe regel om aan te voldoen. Je hebt voordeel van het duurzaam samenwerken van je installaties, want je levert een positieve bijdrage aan het klimaat die direct meetbaar is.
Minder energieverlies levert bovendien al snel een kostenbesparing op. En dat terwijl de gebruikerstevredenheid van het gebouw juist stijgt, omdat er minder warmte weglekt en een GACS zorgt voor een stabiel en comfortabel klimaat in het gebouw.
Nog een voordeel: gebouwen met een GACS dat aan alle eisen voldoet hoeven geen periodieke keuring van hun HVAC-installaties meer te laten uitvoeren. Op die manier verdien je een deel van je investering terug en bespaar je een hoop tijd.
Een GACS zorgt niet alleen voor een betere prestatie van je installaties, maar legt deze prestaties ook vast. Met deze data heb je alle gebouwprestaties zwart op wit en kun je altijd onderbouwen dat je aan de geldende duurzaamheidsregels voldoet.
Met een GACS wordt service en onderhoud van de installaties in een gebouw veel voorspelbaarder. Omdat het systeem alle installaties continu monitort, vallen afwijkingen direct op, waarna een GACS direct bijstuurt. En is er toch een monteur nodig, dan kan deze sneller aan de slag omdat alle informatie over de installaties op één centraal platform staat opgeslagen.
Storingen komen minder voor en de focus verschuift hierdoor verder van reactief onderhoud naar voorspellend onderhoud, gebaseerd op de data die een GACS levert. Omdat de GACS zorgt voor de optimale instellingen van alle installaties, vallen onderhoudskosten lager uit en hebben installaties een langere levensduur.
Val je onder de GACS-verplichting? Dan is de keuze voor een GACS niet vrijwillig. Je bent aan de nieuwe regelgeving gebonden. Toch komt er bij de uitvoering van die regelgeving best veel kijken als gebouweigenaar.
We geven je daarom graag wat concrete actiepunten mee zodat je een goed beeld hebt van de mogelijkheden, risico’s en uitdagingen bij het implementeren van de GACS-regelgeving in jouw organisatie.
Wij helpen je graag met de plannen om je gebouw toekomstbestendig te houden. Pranger-Rosier is “Part of Unica”. Samen met onze collega’s van Unica Building Intelligence adviseren we je als je vragen hebt over GACS en cyber security.
Voldoe je op dit moment nog niet aan de nieuwe wetgeving en beschikt jouw gebouw nog niet over een GACS, terwijl je installaties wel een nominaal vermogen van 290 kW of meer hebben? Dan is het tijd om actie te komen.
De eerste stap die je op korte termijn kunt nemen is het inventariseren van de installaties in je gebouw. In veel bestaande gebouwen zijn de installaties niet op elkaar afgestemd. Je kunt zelf een eerste check doen door te kijken in de instellingen van jouw installaties.
Vaak is het best lastig om met zekerheid te zeggen of je GACS-plichtig bent. Twijfel je of weet je niet wat je volgende stap is? Schakel een GACS-adviseur in die je helpt met het maken van de juiste keuzes voor jouw gebouw. Een specialist doet een nulmeting van het gebouw en maakt een technische inventarisatie zodat je precies weet waar je aan toe bent.
Focus bij het investeren in een GACS niet alleen op het systeem zelf, maar geef ook aandacht aan de randvoorwaarden van het systeem dat je wilt gebruiken in jouw gebouwen.
Er zijn veel verschillende GACS op de markt, dus het is slim om te kijken naar wat je daadwerkelijk nodig hebt, of je de juiste tools hebt om de data die naar voren komt te verwerken en of je de juiste mensen hebt om deze data om te zetten in concrete acties.
De overheid verwacht niet dat bedrijven de nieuwe regels nu al volledig hebben geïmplementeerd. Wel moet je als gebouweigenaar kunnen aantonen dat je de juiste stappen aan het zetten bent om op korte termijn aan de nieuwe regels te voldoen.
Onze collega’s helpen je graag om de juiste keuze voor een GACS te maken en deze te installeren. Met onze ervaring én de specialistische kennis van onze Unica-collega’s achter de hand hebben we alles in huis om jouw gebouw snel GACS-proof te maken.
Wil je meer weten of onze hulp inroepen voor jouw GACS? Neem contact met ons op via info@pranger-rosier.nl.
Vanaf 1 januari 2026 geldt er nieuwe wetgeving voor duurzaam gebouwbeheer. Utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsinstallatie met een nominaal vermogen van 290 kW of meer moeten vanaf begin dit jaar beschikken over een GACS, een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem.
De installatietechniek is volop in beweging. In dit artikel ontdek je welke ontwikkelingen dit jaar bepalend zijn om jouw projecten toekomstbestendig te maken.
Wij mogen samen met BGDD de nieuwbouw realiseren voor een nieuw, duurzaam laboratorium in Drachten in opdracht van Certe.
Ontwerp en realisatie door
